یادداشت‌های راهبردی دکتر نوید کمالی

عدم قطعیت، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی و به ویژه، جزء ذاتی هرگونه فعالیت راهبردی است. هر تصمیم و اقدامی، از راه‌اندازی یک کسب‌وکار جدید تا اجرای یک سیاست کلان ملی، با مجموعه‌ای از «ریسک‌ها» همراه است؛ رویدادهای بالقوه‌ای که می‌توانند بر دستیابی به اهداف ما تأثیر مثبت یا منفی بگذارند. «مدیریت ریسک» (Risk Management) یک فرایند نظام‌مند، فعالانه و مستمر برای شناسایی، تحلیل، ارزیابی و پاسخ به این عدم قطعیت‌هاست. هدف مدیریت ریسک، حذف کامل ریسک نیست - چرا که این امر غیرممکن و حتی نامطلوب است - بلکه «مدیریت هوشمندانه» آن است تا بتوان با اطمینان بیشتری به اهداف دست یافت. این مقاله به بررسی اصول و فرایند این حوزه حیاتی در حکمرانی و مدیریت می‌پردازد.

بر اساس استاندارد بین‌المللی ISO 31000، ریسک به عنوان «اثر عدم قطعیت بر اهداف» تعریف می‌شود. این تعریف چند نکته کلیدی را در بر دارد:

مدیریت ریسک یک پروژه یک‌باره نیست، بلکه یک چرخه پویا و تکرارشونده است که شامل مراحل اصلی زیر است:

مدیریت ریسک یک فرایند بوروکراتیک برای پر کردن فرم‌ها نیست، بلکه یک قابلیت راهبردی و یک فرهنگ سازمانی است. این رویکرد به رهبران کمک می‌کند تا از یک وضعیت انفعالی و «ریسک‌گریز» به یک موضع فعالانه و «ریسک‌پذیر هوشمند» حرکت کنند. با درک عمیق‌تر عدم قطعیت‌ها، سازمان‌ها و دولت‌ها می‌توانند با اطمینان بیشتری تصمیم‌گیری کنند، از فرصت‌ها به نحو بهتری بهره‌برداری نمایند و در برابر شوک‌های غیرمنتظره، تاب‌آوری بیشتری از خود نشان دهند. در نهایت، مدیریت ریسک، ابزاری برای بهینه‌سازی شانس موفقیت در یک جهان نامطمئن است.