یادداشت‌های راهبردی دکتر نوید کمالی

در شطرنج بزرگ روابط بین‌الملل، جنگ دیگر تنها با سرباز و تانک انجام نمی‌شود. در قرن بیست و یکم، میدان اصلی نبرد به اقتصاد منتقل شده است. «ژئواکونومی» (Geoeconomics) به مطالعه و کاربرد ابزارهای اقتصادی توسط دولت‌ها برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیکی، افزایش قدرت نسبی و تضعیف رقبا می‌پردازد. این مفهوم، که منطق استراتژی را با منطق اقتصاد ترکیب می‌کند، به ما نشان می‌دهد که چگونه تحریم‌ها، کریدورهای تجاری، سرمایه‌گذاری‌های خارجی و حتی نرخ ارز به سلاح‌هایی در زرادخانه قدرت ملی تبدیل شده‌اند. این مقاله به کالبدشکافی این مفهوم کلیدی و اهمیت روزافزون آن در دنیای امروز می‌پردازد.

ژئواکونومی، هنر «دولت‌مردی اقتصادی» (Economic Statecraft) است. این رویکرد بر این اصل استوار است که در دنیای جهانی‌شده، وابستگی متقابل اقتصادی می‌تواند هم به عنوان منبع همکاری و هم به عنوان ابزار اجبار به کار گرفته شود. برخلاف ژئوپلیتیک که بر کنترل سرزمین و قدرت نظامی تأکید دارد، ژئواکونومی بر کنترل جریان‌های سرمایه، فناوری، کالا و اطلاعات متمرکز است.

دولت‌ها از طیف وسیعی از ابزارهای اقتصادی برای اعمال نفوذ استفاده می‌کنند که می‌توان آن‌ها را به دو دسته اصلی تقسیم کرد:

ژئواکونومی نشان می‌دهد که در قرن بیست و یکم، قدرت یک کشور به طور فزاینده‌ای با تاب‌آوری اقتصادی، نوآوری فناورانه و جایگاه آن در شبکه‌های تولید و تجارت جهانی سنجیده می‌شود. درک این منطق جدید برای هر دولتی که به دنبال تأمین منافع ملی و ایفای نقش مؤثر در نظم نوین جهانی است، یک ضرورت انکارناپذیر است. جنگ‌های آینده، بیش از آنکه در میدان‌های نبرد رخ دهند، در ترازنامه‌های تجاری و بر سر کنترل شریان‌های اقتصادی جهان به وقوع خواهند پیوست.