یادداشت‌های راهبردی دکتر نوید کمالی

چگونه یک دولت مدرن، «قتل هدفمند» را نه به عنوان یک ابزار استثنایی، بلکه به عنوان یکی از ستون‌های اصلی استراتژی امنیت ملی خود برمی‌گزیند و آن را برای دهه‌ها به صورت سیستماتیک به کار می‌گیرد؟ این پرسش تکان‌دهنده، هسته اصلی کتاب «برخیز و اول تو بکش» (۲۰۱۸) اثر رونن برگمن، روزنامه‌نگار تحقیقی برجسته اسرائیلی است. این کتاب که حاصل بیش از هزار مصاحبه با مقامات اطلاعاتی و نظامی و بررسی هزاران سند محرمانه است، یک تاریخ شفاهی بی‌پرده و هولناک از عملیات‌های مخفی سازمان‌های جاسوسی اسرائیل (موساد، شین بت و آمان) در هفت دهه گذشته ارائه می‌دهد. برگمن با دقتی مثال‌زدنی نشان می‌دهد که چگونه اسرائیل، از همان سال‌های اولیه تأسیس، ترور را به عنوان ابزاری حیاتی برای حذف تهدیدات، ایجاد بازدارندگی و پیشبرد اهداف سیاسی خود به کار گرفته است. این کتاب صرفاً فهرستی از عملیات‌ها نیست؛ بلکه یک تحلیل عمیق از منطق استراتژیک، دیوان‌سالاری مرگ، و معضلات اخلاقی است که این سیاست را شکل داده‌اند. برای هر تحلیلگر، پژوهشگر یا دانشجوی روابط بین‌الملل که به دنبال درک عمیق رفتار استراتژیک اسرائیل و ریشه‌های منازعات خاورمیانه است، مطالعه «برخیز و اول تو بکش» نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت مطلق است.

بخش اول: تز اصلی کتاب - قتل هدفمند به مثابه یک دکترین

برگمن استدلال می‌کند که برخلاف بسیاری از کشورها که ترور را ابزاری کثیف و آخرین راه‌حل می‌دانند، در اسرائیل این عمل به یک دکترین نظامی-سیاسی مدون تبدیل شده است. این دکترین بر چند فرض بنیادین استوار است:

بخش دوم: مهم‌ترین عملیات‌ها و نقاط عطف تاریخی

تاریخ اسرائیل را می‌توان از طریق تاریخ عملیات‌های مخفی آن بازخوانی کرد. هر ترور، فصلی از داستان بقا، انتقام و تلاش بی‌وقفه برای کسب برتری در یک محیط متخاصم است.

کتاب برگمن مملو از روایت‌های دست اول و پرجزئیات از صدها عملیات است. در اینجا به چند نمونه کلیدی که نشان‌دهنده تکامل این استراتژی هستند، اشاره می‌شود:

• دهه ۱۹۵۰ - نامه‌های انفجاری: در سال‌های اولیه، اسرائیل از روش‌های ابتدایی‌تری مانند ارسال نامه‌ها و بسته‌های انفجاری برای هدف قرار دادن دانشمندان آلمانی که در برنامه موشکی مصر کار می‌کردند، استفاده می‌کرد. این عملیات‌ها نشان‌دهنده تمرکز زودهنگام بر جلوگیری از دستیابی دشمن به برتری فناورانه بود.
• دهه ۱۹۷۰ - عملیات خشم خدا: پس از کشتار ورزشکاران اسرائیلی در المپیک مونیخ، نخست‌وزیر گولدا مئیر دستور یک کارزار جهانی برای شکار و کشتن تمام اعضای گروه «سپتامبر سیاه» را صادر کرد. این عملیات که سال‌ها به طول انجامید، نقطه عطفی بود که در آن ترور به یک سیاست اعلام‌شده و سیستماتیک برای انتقام و بازدارندگی تبدیل شد.
• دهه ۱۹۸۰ و ۹۰ - شکار رهبران: در این دوره، تمرکز بر حذف رهبران ارشد گروه‌های فلسطینی و لبنانی قرار گرفت. ترور خلیل الوزیر (ابوجهاد)، مرد شماره دو سازمان آزادی‌بخش فلسطین، در تونس (۱۹۸۸) و عباس موسوی، دبیرکل حزب‌الله، با حمله هلیکوپتر (۱۹۹۲)، نمونه‌هایی از عملیات‌های پیچیده‌ای بودند که برای فلج کردن رهبری دشمن طراحی شدند.
• دهه ۲۰۰۰ - انتفاضه دوم و «قتل‌های هدفمند»: در طول انتفاضه دوم، ارتش اسرائیل به صورت گسترده از حملات هوایی با هلیکوپتر و پهپاد برای کشتن صدها فعال و فرمانده فلسطینی، از جمله شیخ احمد یاسین، بنیان‌گذار حماس، استفاده کرد. در این دوره، این سیاست به اوج خود رسید و به بخشی از عملیات نظامی روزمره تبدیل شد.
• دهه ۲۰۱۰ - جنگ سایه با ایران: کتاب به تفصیل به جنگ اطلاعاتی و عملیات‌های مخفی علیه برنامه هسته‌ای ایران می‌پردازد. ترور هدفمند دانشمندان هسته‌ای در خیابان‌های تهران، به عنوان فاز جدیدی از استراتژی پیشگیرانه اسرائیل برای مقابله با تهدیدات استراتژیک معرفی می‌شود.

بخش سوم: چرا این کتاب برای پژوهشگران حوزه اسرائیل ضروری است؟

«برخیز و اول تو بکش» فراتر از یک کتاب تاریخ نظامی هیجان‌انگیز است. این اثر یک منبع تحلیلی درجه یک است که بینش‌های عمیقی را در مورد روانشناسی و منطق حاکم بر نخبگان امنیتی اسرائیل ارائه می‌دهد. هر تحلیلگری که به دنبال درک سیاست خارجی و امنیتی اسرائیل است، باید به نکات زیر که از کتاب استخراج می‌شود، توجه ویژه داشته باشد:

۵ نکته کلیدی برای تحلیل‌گران:

۵. تأثیر بر حقوق بین‌الملل: استفاده گسترده اسرائیل از «قتل هدفمند»، به ویژه پس از ۱۱ سپتامبر، به طور قابل توجهی بر گفتمان جهانی و اقدامات دیگر کشورها (از جمله آمریکا در جنگ با تروریسم) تأثیر گذاشت. این کتاب به تحلیلگران کمک می‌کند تا ریشه‌های این مفهوم و تلاش‌ها برای مشروعیت‌بخشی به آن در حقوق بین‌الملل را درک کنند.

نتیجه‌گیری: یک تاریخ ضروری برای درک امروز

«برخیز و اول تو بکش» یک اثر جسورانه و افشاگرانه است که پرده از یکی از مهم‌ترین و در عین حال پنهان‌ترین جنبه‌های استراتژی امنیتی اسرائیل برمی‌دارد. رونن برگمن با ارائه جزئیاتی بی‌سابقه، نشان می‌دهد که چگونه استفاده از ترور دولتی، از یک ابزار تاکتیکی به یک منطق استراتژیک فراگیر تبدیل شده که ذهنیت نسل‌ها از رهبران اسرائیل را شکل داده است. برای هر کسی که می‌خواهد بفهمد چرا اسرائیل به شیوه‌ای خاص در منطقه عمل می‌کند و چگونه محاسبات امنیتی آن بر صلح و جنگ در خاورمیانه تأثیر می‌گذارد، این کتاب یک منبع غیرقابل چشم‌پوشی است. این اثر، تاریخ خاورمیانه را نه از منظر دیپلماسی، بلکه از منظر ماشه و بمب روایت می‌کند؛ روایتی که برای درک کامل واقعیت‌های امروز منطقه، شنیدن آن ضروری است.